Αλλαγές κυοφορούνται μετά τις εκλογές, καθώς βέβαιη θεωρείται η κατάργηση της ενοποίησης των Ερευνητικών Κέντρων σύμφωνα με το νέο «χάρτη» Καινοτομίας, Έρευνας και Νέων Τεχνολογιών.
Ανοιχτή πρόσκληση έχει αποσταλεί σε κορυφαίους Ελληνες Επιστήμονες για να πλαισιώσουν την νέα προσπάθεια ενώ εκτιμάται ότι θα ζητηθεί τεχνογνωσία από τον απόδημο Επιστημονικό Δυναμικό, από χώρες με υψηλή hi-tech ευασθητοποίηση όπως η Σουηδία και η Φινλανδία.
Σε δύο κατευθύνσεις φέρεται να κινείται η κυοφορούμενη δημιουργία του υπουργείου Καινοτομίας, Έρευνας και Τεχνολογίας, που είχε συσταθεί επί πρώτης Κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου με υπουργό τον Καθηγητή Γιώργο Λιάνη. Αρχικά υπάρχουν δύο επικρατούσες προτάσεις στην μετεκλογική ατζέντα του ΠΑΣΟΚ, αν αναδειχθεί κυβερνών κόμμα στις προσεχείς εκλογές. Η πρώτη αφορά το νέο υπουργείο Ανάπτυξης και Καινοτομίας και η δεύτερη με την ίδρυση αυτόνομου υπουργείου Τεχνολογίας. Οι κύριες αρμοδιότητες του αυτόνομου υπουργείου είναι προφανείς και τον «διοικητικό πυρήνα» του νέου υπουργείου θα τον αποτελέσει η νυν Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ).
Αξιολόγηση Ερευνητικών Φορέων
Η ένταξη το υπουργείου Καινοτομίας είναι απόλυτα συμβατή με τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Ε.Ε), καθώς οι συγκεκριμένοι τομείς αποτελούν στρατηγικούς αναπτυξιακούς άξονες της ευρωπαϊκής αναπτυξιακής στρατηγικής. Παράλληλα, θεωρείται βέβαιη η απόσυρση του νομοθετήματος που ενοποιούσε μεγάλο αριθμό Ερευνητικών Ιδρυμάτων και Ινστιτούτων. Ηδη στους συγκεκριμένους τομείς στην Ελλάδα έχουν υλοποιηθεί συγκεκριμένες στρατηγικές, όμως είναι καθολικό αίτημα να υπάρξει μία νέα και «τελική» στρατηγική, καθώς μένουν ατελείς πολλές καθοριστικές αποφάσεις. Η ενοποίηση των Ερευνητιών Ιδρυματων, έτσι όπως είχε αποφασιστεί επί υπουργίας Κωστή Χατζηδάκη καταργείται και μετά από ουσιαστική αξιολόγηση και διάλογο με τους Ερευνητικούς Φορείς, θα υπάρξουν ενοποιήσεις ομοιειδών ερευνητικών Ιδρυμάτων και Φορέων, κάτω από τις κατευθύνσεις του νέου Χάρτη Περιφερειακής Ανάπτυξης της χώρας, στον οποίο η Ερευνα και η Καινοτομία θα έχει σημαντικό ρόλο.
Ιδιαίτερη σημασία θα δοθεί στις τελευταίες Δράσεις που ολοκληρώθηκαν στο Υπουργείο Ανάπτυξης, οι οποίες ήταν η δημιουργία Εθνικών Τομεακών Πόλων Ε&Α σε τομείς ιδιαίτερα σημαντικούς για την Οικονομία και την κοινωνία. Ενδεικτικά Πόλοι υπάρχουν στην Ενέργεια και ειδικότερα στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, στην Πληροφορική, στις Τεχνολογίες Πολιτισμού, στη Βιοτεχνολογία, στη Νανοτεχνολογία κ.α. Βασική επιδίωξη είναι η ανάπτυξη συνεργασιών ανάμεσα στις επιχειρήσεις και τους ερευνητικούς φορείς, ώστε να αξιοποιούνται άμεσα και δημιουργικά τα αποτελέσματα της έρευνας. Ο εθνικός στόχος για Ακαθάριστη Εγχώρια Δαπάνη για Έρευνα, Τεχνολογία και Ανάπτυξη στο 1,5% του ΑΕΠ μέχρι το 2015, με συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα σε ποσοστό 40%, σήμερα μπορεί να φαίνεται ουτοπικός, όμως παραμένει σας ευρωπαϊκός στόχος στην Ε.Ε χωρίς να έχει αλλάξει.
Οι Πόλοι Καινοτομίας στο προσκήνιο
Το τελευταίο διάστημα από το υπουργείο Ανάπτυξης δημιουργήθηκαν πέντε Πόλοι Καινοτομίας, στην Πάτρα, το Ηράκλειο, τη Θεσσαλονίκη, τη Λάρισα, την Κοζάνη, συνδέοντας μεταξύ τους Εκπαιδευτικά Ιδρύματα, Ερευνητικά Κέντρα, Επιχειρήσεις, Τεχνολογικά Πάρκα και άλλους Οργανισμούς, με στόχο την ενίσχυση της Καινοτομίας. Πρόκειται για σημαντικές παρεμβάσεις, στις οποίες συμπράττουν 40-50 φορείς και περιλαμβάνουν μια σειρά από ενέργειες όπως Ερευνα, Κατάρτιση και Εκπαίδευση με στόχο την ενίσχυση της Καινοτομίας. Επίσης χρηματοδοτήθηκαν έξι Κοινοπραξίες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, στη Δυτική Ελλάδα, στην Κρήτη, στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, στην Αττική, στα Ιόνια, στο βόρειο Αιγαίο, συνολικού προϋπολογισμού 57,2 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για μικρότερες παρεμβάσεις από τους πόλους καινοτομίας, οι οποίες πολλές φορές περιέχονται σε αυτούς και αφορούν σε συμπράξεις επιχειρήσεων με ερευνητικά κέντρα, εκπαιδευτικά ιδρύματα και άλλους φορείς για την παραγωγή καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών. Ιδρύθηκαν και λειτουργούν επτά «Θερμοκοιτίδες Καινοτομίας», δηλαδή σχηματισμοί που βοηθούν νέες, μικρές επιχειρήσεις που ασχολούνται με υψηλή τεχνολογία και καινοτομία να αναπτυχθούν στην πρώτη δύσκολη περίοδο μετά την ίδρυσή τους.
Το υπάρχον πλαίσιο
Το υπάρχον νομοθετικό υπόβαθρο που ενισχύθηκε πρόσφατα με το «Θεσμικό Πλαίσιο Ερευνας και Τεχνολογίας» ενισχύει την προώθηση της ερευνητικής αριστείας, ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης, δημιουργία ευκαιριών για έρευνα αιχμής, αδιάβλητη και αντικειμενική αξιολόγηση, επαναπατρισμός Ελλήνων επιστημόνων. Αυτές είναι οι λέξεις-έννοιες κλειδιά στις οποίες μπορεί να βασιστεί το όραμα μιας εθνικής πολιτικής για την Ερευνα, την Τεχνολογία και την Καινοτομία. Μετά από τρία Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλαδα εξακολουθεί να βρίσκεται ουραγός στα θέματα της Ερευνας και Καινοτομίας μαζί με χώρες που πρόσφατα εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έχουν να επιδείξουν κατώτερους οικονομικούς δείκτες σε όλους τους τομείς. Με «άριστα» την μονάδα (1) στην κλίμακα 0-1 και με μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης των είκοσι επτά το 0,45, η χώρα μας βαθμολογείται μόλις με 0,26, όταν η Σουηδία που έχει την καλύτερη επίδοση βαθμολογείται με 0,73 με άριστα το 1,00.
Αιτία της δυσαρμονίας μεταξύ των διεθνών επιδόσεων της χώρας και των επιδόσεων των επιστημόνων στο πεδίο της έρευνας και τεχνολογίας αποτέλεσε το μέχρι πρότινος ξεπερασμένο θεσμικό πλαίσιο στην ανώτατη εκπαίδευση και η ανυπαρξία σύνδεσής της με την έρευνα και την παραγωγή. Σύμφωνα με μελέτες του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης η γεωγραφική θέση της χώρας, καθώς και η ύπαρξη σημαντικής διεθνοποιημένης Κοινότητας Ελλήνων επιστημόνων σε πανεπιστημιακά και ερευνητικά κέντρα στην Ελλάδα, αλλά και στις αναπτυγμένες χώρες, προσφέρουν τη δυνατότητα σοβαρής, σταθερής ενίσχυσης των υπαρχόντων ερευνητικών προγραμμάτων και δικτύων της χώρας με σημαντικά αποτελέσματα για την ποιότητα της Ερευνας.
Στο νέο νομικό πλαίσιο στον τομέα της Ερευνας που ήδη έχει ψηφιστεί, προβλέπεται
– Η σύσταση του Εθνικού Οργανισμού Έρευνας, Τεχνολογίας με σκοπό την προαγωγή της βασικής και της εφαρμοσμένης έρευνας.
– Η πρόβλεψη διαδικασίας αξιολόγησης δράσεων και αποτελεσμάτων από εσωτερικούς, αλλά και από εξωτερικούς κριτές.
– Η παροχή δικαιώματος πρόσβασης, άμεσης προνομιακής και απόλυτης, του Εθνικού Συμβουλίου και του Εθνικού Οργανισμού Έρευνας, Τεχνολογίας στα στατιστικά δεδομένα όλων των Υπουργείων, δημοσίων υπηρεσιών, Α.Ε.Ι. και ερευνητικών φορέων.
– Ο καθορισμός του Εθνικού Πλαισίου Χρηματοδότησης Διεθνών Ερευνητικών Συνεργασιών, ακόμη και αν διεξάγονται στην αλλοδαπή.
– Η θέσπιση κινήτρων για τον επαναπατρισμό Ελλήνων επιστημόνων που διαπρέπουν στη διασπορά και εκσυγχρονίζεται το πλαίσιο για άρση των εμποδίων κινητικότητας στην αγορά εργασίας ερευνητών, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
– Η θέσπιση συστήματος εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης των ερευνητικών κέντρων και των ινστιτούτων με κριτήρια τη σχέση χρηματοδότησης σε συνδυασμό με τη διεθνή επιστημονική και τεχνολογική προβολή.
